چکیده و خلاصه

کتاب «الهدایة فی النحو» کتابی است در علم نحو که در آن مسائل مهم نحوی بر ترتیب کتاب الکافیة (نوشته ابن حاجب) نگارش یافته است. در مورد نویسنده آن اختلاف نظر وجود دارد، برخی او را ابوحیان اندلسی، بعضی زبیر بصری، بعضی ابن درستویه و برخی، دختر ابن حاجب دانسته‌اند. نویسنده مسایل علم نحو را بدون آنکه ادله آن را بیان کند مطرح کرده تا ذهن خواننده مشوش نشود. گزارش محتوا کتاب، مشتمل بر یک مقدمه، سه مقصد و یک خاتمه است. در مقدمه که به تعاریف و ترسیم حدود اختصاص یافته است ، ابتدا علم نحو و در ادامه، اسم و علامات آن، فعل و مشخصات آن و حرف و علامات و فواید آن تعریف شده و سپس به کلام و اقسام آن، پرداخته شده است. مقصد اول در اسم، مقصد دوم در فعل و مقصد سوم در حرف مى‌باشد. مؤلف در هرکدام از این اقسام سه‌گانه، بعد از تعریف، به اقسام آن از منظرهاى متفاوت پرداخته است. در قسم اول که اسم است، مؤلف ابتدا مرفوعات، سپس منصوبات و... را مى‌شمارد و احکام هریک را بیان مى‌کند. مقصد دوم کتاب، پیرامون فعل است. مؤلف بعد از اینکه فعل را بر سه قسم ماضى، مضارع و امر تقسیم مى‌کند، هرکدام را به همراه احکام و عوامل آن توضیح مى‌دهد. مقصد سوم کتاب در مورد حرف مى‌باشد. مؤلف با برشمردن اقسام هفده‌گانه آن که برخى از آنها عامل و برخى دیگر غیر عامل هستند، به خصوصیات و اقسام آن مى‌پردازد. مؤلف، با ذکر مثال‌هایى از قرآن، روایات، اشعار و... در هر قسم از اقسام فوق، مطلب را به‌خوبى روشن مى‌کند. وضعیت نشر نسخه حاضر از کتاب الهدایه فی النحو بدون تحقیق بوده و در ضمن کتابهایی که در کتاب جامع المقدمات گردآوری شده است آمده است و توسط موسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین به چاپ رسیده است.